ความดันขึ้นสูงกะทันหันทำยังไง? มีสาเหตุมาจากอะไร

ภาวะความดันโลหิตสูงเป็นเหมือนภัยเงียบ ที่ในระยะเริ่มต้นมักไม่แสดงอาการใด ๆ แต่กลับสร้างความเสียหายต่อหลอดเลือดและอวัยวะสำคัญอย่างหัวใจและสมองได้อย่างต่อเนื่อง ค่าความดันโลหิต คือแรงดันของกระแสเลือดที่กระทบต่อผนังหลอดเลือดแดง ซึ่งประกอบด้วยค่า 2 ค่า คือ ค่าความดันตัวบน (Systolic) ขณะหัวใจบีบตัว และค่าความดันตัวล่าง (Diastolic) ขณะหัวใจคลายตัว เมื่อค่าความดันสูงกว่าเกณฑ์ปกติอย่างต่อเนื่อง จะส่งผลให้หัวใจต้องทำงานหนักขึ้น และเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนรุนแรง โดยเฉพาะผู้ที่มีอาการความดันสูงเฉียบพลัน ซึ่งเป็นสถานการณ์ฉุกเฉินที่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต

ภาวะความดันสูงเฉียบพลัน คืออะไร?

ภาวะความดันสูงเฉียบพลัน (Hypertensive Crisis) คือภาวะที่ความดันโลหิตพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็วและรุนแรง โดยทั่วไปมักมีค่าสูงกว่า 180/120 มิลลิเมตรปรอท ซึ่งเป็นสถานการณ์ทางการแพทย์ที่ต้องได้รับการดูแลอย่างเร่งด่วน เพราะอาการความดันสูงเฉียบพลันอาจส่งผลให้อวัยวะสำคัญถูกทำลายได้ ภาวะนี้จำเป็นต้องได้รับการประเมินและรักษาโดยแพทย์ทันที เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้ความดันสูงเฉียบพลัน

ภาวะความดันสูงเฉียบพลันอาจเกิดได้จากหลายสาเหตุ ส่วนใหญ่มักพบในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงที่ไม่ได้รับการควบคุมที่ดี เช่น การขาดยาหรือหยุดยาเอง นอกจากนี้ยังอาจเกิดจากภาวะแทรกซ้อนของโรคอื่น ๆ เช่น โรคไตวาย ภาวะครรภ์เป็นพิษ เนื้องอกที่ต่อมหมวกไต หรือผลข้างเคียงจากยาบางชนิด ปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ ที่กระตุ้นให้เกิดอาการความดันสูงเฉียบพลัน ได้แก่ ความเครียดจัด การพักผ่อนไม่เพียงพอ และการใช้สารเสพติด

สัญญาณเตือน! 7 อาการความดันขึ้นสูงกะทันหันที่ต้องรีบพบแพทย์

เมื่อความดันโลหิตพุ่งสูงขึ้นอย่างฉับพลัน ร่างกายอาจแสดงสัญญาณเตือนบางอย่างออกมา หากพบอาการเหล่านี้ควรรีบไปพบแพทย์โดยด่วน

• ปวดหัวรุนแรง : โดยเฉพาะบริเวณท้ายทอย และเป็นอาการปวดที่ไม่ตอบสนองต่อยาแก้ปวดทั่วไป
• เจ็บแน่นหน้าอก : รู้สึกเหมือนมีแรงกดทับหรือบีบรัดบริเวณกลางอก อาจร้าวไปที่แขนหรือคอ
• หายใจลำบาก หรือหายใจถี่ : รู้สึกเหนื่อยหอบ หายใจไม่อิ่ม แม้จะนั่งพักอยู่เฉย ๆ
• การมองเห็นผิดปกติ : อาจมีอาการตามัว มองเห็นภาพซ้อน หรือเห็นแสงวูบวาบ
• อาการทางระบบประสาท : เช่น อาการสับสน มึนงง พูดไม่ชัด ปากเบี้ยว หรือแขนขาอ่อนแรงครึ่งซีก
• คลื่นไส้และอาเจียน : มีอาการคลื่นไส้อย่างรุนแรงร่วมกับอาการอื่น ๆ
• เลือดกำเดาไหล : อาจมีเลือดกำเดาไหลออกมาในปริมาณมากและหยุดไหลยาก

ความดันขึ้นสูงกะทันหันทำยังไง?

เมื่อความดันขึ้นสูงกะทันหันทำยังไง สิ่งแรกที่ควรทำคือการตั้งสติและทำการปฐมพยาบาลเบื้องต้นอย่างถูกต้อง การทราบว่าความดันขึ้นสูงกะทันหันทำยังไงจะช่วยลดความรุนแรงของอาการและเพิ่มความปลอดภัยให้ผู้ป่วยระหว่างรอรับการช่วยเหลือทางการแพทย์ นี่คือขั้นตอนการดูแลเบื้องต้นที่ควรปฏิบัติ

จัดท่าผู้ป่วยให้นั่งหรือนอนศีรษะสูง

เมื่อมีอาการความดันสูงเฉียบพลัน สิ่งแรกที่ควรทำคือการจัดท่าทางของผู้ป่วยให้นั่งพิงในมุมประมาณ 45 องศา หรือนอนโดยใช้หมอนหนุนศีรษะและลำตัวส่วนบนให้สูงขึ้น หลีกเลี่ยงการนอนราบโดยเด็ดขาด เพราะจะยิ่งเพิ่มแรงดันในสมองและทำให้หายใจลำบากมากขึ้น การจัดท่าที่ถูกต้องจะช่วยให้การไหลเวียนโลหิตดีขึ้นและลดภาระการทำงานของหัวใจ

คลายเสื้อผ้าให้หลวม ไม่รัดแน่น

หลังจากจัดท่าทางถูกต้องแล้วแล้ว สิ่งต่อไปที่การทำให้ผู้ป่วยรู้สึกสบายตัว โดยการปลดกระดุมเสื้อ คลายเข็มขัด หรือถอดเสื้อผ้าที่รัดแน่นบริเวณคอ หน้าอก และลำตัวออก เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถหายใจได้สะดวกและเลือดไหลเวียนได้ดีขึ้น เพื่อทำให้ร่างกายผ่อนคลายและไม่ถูกบีบรัด

พยายามสงบสติอารมณ์และหายใจลึก ๆ

ความตื่นตระหนกและความเครียดจะยิ่งกระตุ้นให้ความดันโลหิตพุ่งสูงขึ้นไปอีก ดังนั้น วิธีรับมือกับภาวะความดันโลหิตสูงคือต้องพยายามควบคุมสติอารมณ์ของผู้ป่วยและคนรอบข้างให้สงบ บอกให้ผู้ป่วยหายใจเข้าลึก ๆ ช้า ๆ ทางจมูก และผ่อนลมหายใจออกยาว ๆ ทางปาก การทำเช่นนี้จะช่วยชะลออัตราการเต้นของหัวใจและลดความวิตกกังวล ซึ่งเป็นเทคนิคง่าย ๆ แต่ได้ผลดีเมื่อต้องจัดการกับสถานการณ์ความดันขึ้นสูงกะทันหันทำยังไง

ห้าม! กินยาลดความดันเองเด็ดขาด

ข้อควรระวังเมื่อเกิดภาวะนี้ คือห้ามให้ผู้ป่วยรับประทานยาลดความดันโลหิตเองเด็ดขาด ไม่ว่าจะเป็นยาของผู้ป่วยเองหรือยาของผู้อื่น เพราะการลดความดันลงอย่างรวดเร็วเกินไปอาจทำให้เลือดไปเลี้ยงสมองและหัวใจไม่เพียงพอจนเกิดภาวะช็อกได้ การใช้ยาต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์เท่านั้น

แนวทางการรักษาและวิธีดูแลตัวเองเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดซ้ำ

การรักษาภาวะความดันสูงเฉียบพลันนั้น คุณหมอจะมุ่งเน้นการลดความดันโลหิตลงอย่างช้า ๆ และปลอดภัย สำหรับการป้องกันในระยะยาว ต้องพยายามควบคุมความดันโลหิตให้อยู่ในเกณฑ์ปกติอย่างสม่ำเสมอ ซึ่งทำได้โดยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ชีวิต เช่น ลดการบริโภคอาหารรสเค็มจัด ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และจัดการความเครียด การติดตามค่าความดันอย่างสม่ำเสมอด้วยเครื่องวัดความดันที่ได้มาตรฐานจึงเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อให้ได้ค่าที่แม่นยำ เช่น เครื่องวัดความดันจาก Microlife ซึ่งจะช่วยให้เราและแพทย์สามารถประเมินและวางแผนการรักษาได้อย่างมีประสิทธิภาพ

สรุป รู้ทันอาการความดันสูงเฉียบพลัน

ภาวะความดันสูงกะทันหันเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องได้รับการดูแลอย่างเร่งด่วน การรู้ว่าความดันขึ้นสูงกะทันหันทำยังไง ด้วยการปฐมพยาบาลเบื้องต้นที่ถูกต้อง เช่น การจัดท่าทางให้ศีรษะสูง คลายเสื้อผ้าให้หลวม และควบคุมสติอารมณ์ จะช่วยลดความเสี่ยงได้ การป้องกันที่ดีคือการควบคุมความดันโลหิตให้คงที่ผ่านการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต การใช้ยาตามแพทย์สั่ง และการตรวจวัดความดันเป็นประจำ เพื่อให้เรามีสุขภาพที่แข็งแรงและห่างไกลจากภาวะอันตรายนี้

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

1. อาการความดันสูงเฉียบพลันที่สังเกตได้มีอะไรบ้าง?

อาการที่ต้องระวังคือ ปวดศีรษะรุนแรงบริเวณท้ายทอย เจ็บแน่นหน้าอก หายใจลำบากหรือเหนื่อยหอบ ตาพร่ามัว และอาจมีอาการสับสนหรือแขนขาอ่อนแรงร่วมด้วย หากพบอาการเหล่านี้ควรรีบไปพบแพทย์ทันที เพราะเป็นสัญญาณอันตรายที่ต้องการการดูแลอย่างเร่งด่วน

2. เมื่อความดันขึ้นสูงกะทันหัน ควรทำอย่างไรเบื้องต้นก่อนไปพบแพทย์?

ควรหยุดกิจกรรมทุกอย่างแล้วนั่งพักในท่าศีรษะสูง 45 องศา ปลดเสื้อผ้าให้หลวมเพื่อให้หายใจสะดวก พยายามตั้งสติและหายใจเข้า-ออกช้า ๆ เพื่อลดความตื่นตระหนก ที่สำคัญคือห้ามกินยาลดความดันเองเด็ดขาด และควรรีบนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลให้เร็วที่สุด

3. ความดันสูงแค่ไหนที่ถือว่าเป็นภาวะฉุกเฉินและอันตราย?

ภาวะความดันสูงฉุกเฉิน (Hypertensive Crisis) คือเมื่อค่าความดันโลหิตสูงกว่า 180/120 มิลลิเมตรปรอท ซึ่งถือว่าอันตรายอย่างยิ่งเพราะอาจทำให้อวัยวะสำคัญ เช่น สมองและหัวใจถูกทำลายเฉียบพลันได้ ควรไปพบแพทย์โดยด่วนแม้จะยังไม่มีอาการผิดปกติแสดงออกมาก็ตาม